فصل ششم: شرم و بی شرمی
فصل ششم کتاب «شرم: حیطههای تحولی، فرهنگی و بالینی» به ویراستاری سلمان اختر، با عنوان «شرم و بیشرمی»، به بررسی عمیق و روانتحلیلی پدیده بیشرمی میپردازد.در این فصل، اختر با نگاهی نو و ساختارمند، بیشرمی را نه صرفاً بهعنوان فقدان شرم، بلکه بهعنوان پدیدهای چندوجهی و دارای طیف پدیدارشناسانه معرفی میکند.
در آغاز فصل، اختر با مرور نظریات مختلف درباره شرم، زمینهای برای درک بهتر بیشرمی فراهم میکند.او تأکید میکند که بیشرمی میتواند در برخی موارد بهعنوان واکنشی دفاعی در برابر احساس شرم عمیق و ناپذیرفته شده ظاهر شود.
اختر بیشرمی را در یک طیف پدیدارشناسانه قرار میدهد که در یک سوی آن، بیشرمی تحولمحور و منزلتمحور قرار دارد و در سوی دیگر، بیشرمی دفاعمحور، تخلیهمحور و نقصمحور.این تقسیمبندی به درک بهتر انگیزهها و زمینههای روانی بیشرمی کمک میکند.
بیشرمی تحولمحور به مواردی اشاره دارد که فرد با عبور از احساس شرم، به رشد شخصی و تحول دست مییابد.در این حالت، بیشرمی میتواند بهعنوان نیرویی مثبت و سازنده عمل کند.
بیشرمی منزلتمحور به موقعیتهایی اشاره دارد که فرد برای حفظ یا ارتقاء منزلت اجتماعی خود، از بیشرمی استفاده میکند.این نوع بیشرمی میتواند در جوامعی که رقابت و موفقیت اجتماعی ارزش بالایی دارد، رایج باشد.
در مقابل، بیشرمی دفاعمحور به حالتی اشاره دارد که فرد برای محافظت از خود در برابر احساس شرم، به بیشرمی پناه میبرد.این نوع بیشرمی میتواند بهعنوان مکانیزم دفاعی عمل کند.
بیشرمی تخلیهمحور به مواردی اشاره دارد که فرد با نمایش بیشرمی، احساسات منفی و تنشهای درونی خود را تخلیه میکند.این رفتار میتواند بهعنوان راهی برای کاهش اضطراب و تنش عمل کند.
بیشرمی نقصمحور به حالتی اشاره دارد که فرد به دلیل نقصهای شخصیتی یا روانی، توانایی تجربه شرم را ندارد و در نتیجه، رفتارهای بیشرمانه از خود نشان میدهد.
اختر در این فصل تأکید میکند که بیشرمی میتواند در برخی موارد بهعنوان نشانهای از آسیب روانی یا اختلال شخصیت باشد.در این موارد، بیشرمی نیازمند بررسی و درمان تخصصی است.
در پایان فصل، نویسنده بر اهمیت درک دقیق و همهجانبه بیشرمی تأکید میکند و پیشنهاد میدهد که درمانگران با توجه به زمینههای مختلف بیشرمی، رویکردهای درمانی مناسب را انتخاب کنند.
این فصل با ارائه نگاهی جامع و ساختارمند به پدیده بیشرمی، به خوانندگان کمک میکند تا درک عمیقتری از این پدیده پیچیده و چندوجهی پیدا کنند.