فصل هشتم: شرم و بیزاری از عذرخواهی
فصل هشتم کتاب «شرم: حیطههای تحولی، فرهنگی و بالینی» به ویراستاری سلمان اختر، با عنوان «شرم و بیزاری از عذرخواهی»، به بررسی پیوند میان احساس شرم و دشواری در عذرخواهی میپردازد.در این فصل، نویسندگان تحلیل میکنند که چگونه شرم میتواند مانعی برای پذیرش مسئولیت و بیان پشیمانی باشد.
در آغاز فصل، نویسندگان به تعریف شرم و تفاوت آن با احساس گناه میپردازند.آنها بیان میکنند که در حالی که گناه بهعنوان نقض یک قانون یا هنجار اخلاقی در نظر گرفته میشود، شرم بیشتر به احساس نقص و بیارزشی در درون فرد مربوط است.این احساس میتواند منجر به انزوای اجتماعی و کاهش عزت نفس شود.
نویسندگان سپس به بررسی نحوه تأثیر شرم بر روان فرد میپردازند.آنها بیان میکنند که شرم میتواند باعث ایجاد احساس بیکفایتی و ناتوانی در فرد شود و او را از تلاش برای بهبود وضعیت خود بازدارد.این احساسات منفی میتوانند بهتدریج به اجتناب از عذرخواهی منجر شوند.
در ادامه، فصل به بررسی نقش روابط بینفردی در شکلگیری و تقویت احساس شرم میپردازد.نویسندگان اشاره میکنند که روابط ناپایدار یا آسیبدیده، بهویژه در دوران کودکی، میتوانند زمینهساز بروز احساس شرم در فرد شوند.این روابط میتوانند باعث شوند که فرد احساس کند که مورد پذیرش و محبت قرار نمیگیرد و در نتیجه، احساس بیارزشی و شرم در او تقویت شود.
نویسندگان همچنین به تأثیر فرهنگ و جامعه بر تجربه شرم و تمایل به اجتناب از عذرخواهی اشاره میکنند.در جوامعی که انتظارات بالا و استانداردهای سختگیرانه دارند، افراد ممکن است احساس کنند که قادر به برآورده کردن این انتظارات نیستند و در نتیجه، احساس شرم و بیکفایتی در آنها تقویت شود.این احساسات میتوانند به اجتناب از عذرخواهی منجر شوند.
در بخش دیگری از فصل، نویسندگان به بررسی راهکارهای درمانی برای مقابله با شرم و پیشگیری از اجتناب از عذرخواهی میپردازند.آنها پیشنهاد میدهند که درمانگران با ایجاد فضایی امن و بدون قضاوت، به مراجعان کمک کنند تا احساسات شرم خود را شناسایی و پردازش کنند.این کار میتواند به فرد کمک کند تا با احساسات منفی خود روبهرو شود و آنها را بهطور سالم مدیریت کند.
در نهایت، نویسندگان تأکید میکنند که درک و پردازش احساس شرم، گامی مهم در پیشگیری از اجتناب از عذرخواهی است.آنها پیشنهاد میدهند که در درمانهای رواندرمانی، بهویژه در مواجهه با مراجعانی که تمایل به اجتناب از عذرخواهی دارند، بهطور ویژه به احساسات شرم توجه شود و راهکارهایی برای مدیریت آن ارائه گردد.
این فصل بهطور کلی نشان میدهد که احساس شرم، اگرچه یک تجربه روانی طبیعی است، اما در صورت عدم شناسایی و مدیریت مناسب، میتواند به اجتناب از عذرخواهی منجر شود.بنابراین، توجه به این احساس و ارائه درمانهای مناسب میتواند به پیشگیری از چنین رفتارهایی کمک کند.