طرحواره نقص و شرم: ریشه‌ها، نشانه‌ها و راه‌های درمان

🏆 طرحواره نقص و شرم: ریشه‌ها، نشانه‌ها و راه‌های درمان

✨ مقدمه

طرحواره نقص و شرم یکی از طرحواره‌های ناسازگار اولیه است که در بسیاری از افراد ممکن است به‌صورت پنهانی و در طول زمان درونی شود. این طرحواره باعث می‌شود فرد خود را ناقص، بی‌ارزش یا شرمگین در نظر بگیرد. احساس شرم و نقص ممکن است به دلیل تجربیات منفی در دوران کودکی، مانند انتقادات مداوم، بی‌توجهی یا مقایسه مداوم با دیگران، به وجود آید. افرادی که این طرحواره را دارند معمولاً از خود تصویر منفی دارند و احساس می‌کنند که چیزی در درون آنها اشتباه است. این احساسات باعث می‌شود که از ارتباطات عمیق اجتماعی و حتی فرصت‌های شغلی و تحصیلی خود دور شوند.

افرادی که دچار طرحواره نقص و شرم هستند، اغلب با اضطراب اجتماعی، ترس از طرد شدن و مشکلات جدی در ایجاد و حفظ روابط سالم مواجه‌اند. آنها معمولاً از برقراری ارتباطات نزدیک یا ابراز احساسات خود ترس دارند، زیرا باور دارند که ممکن است مورد قضاوت یا رد قرار بگیرند. این ترس‌ها و باورهای منفی می‌توانند باعث انزوا، افسردگی و حتی اضطراب شدید در فرد شوند. در نتیجه، افراد با این طرحواره ممکن است دچار فرسودگی روحی و روانی شوند و توانایی مقابله با مشکلات زندگی را از دست بدهند.

درمان طرحواره نقص و شرم نیازمند تغییر در باورهای اصلی فرد و یادگیری روش‌های مؤثر برای تقویت خودآگاهی و پذیرش احساسات خود است. درمان‌های مختلف روان‌شناختی مانند درمان شناختی-رفتاری می‌توانند به فرد کمک کنند تا باورهای منفی خود را شناسایی و اصلاح کند. همچنین، یادگیری مهارت‌های مقابله با ترس از طرد شدن، ایجاد روابط سالم و تقویت خودارزیابی مثبت می‌تواند به فرد کمک کند تا از شرم و احساس نقص رهایی یابد و به زندگی شادتر و موفق‌تری دست یابد.

🌱 ریشه‌های طرحواره نقص و شرم

👶 تجربیات منفی دوران کودکی:

تجربیات منفی در دوران کودکی یکی از مهم‌ترین عواملی است که موجب شکل‌گیری طرحواره نقص و شرم می‌شود. این تجربیات می‌توانند شامل نادیده گرفتن، بی‌توجهی یا حتی سوءاستفاده‌های عاطفی یا جسمی باشند. کودکانی که در محیطی بزرگ می‌شوند که در آن احساس ایمنی و محبت ندارند، ممکن است به تدریج باور کنند که نقص‌هایی دارند که باعث می‌شود شایسته محبت و توجه نباشند. این احساسات ممکن است در بزرگسالی نیز باقی بمانند و فرد را در روابط یا موقعیت‌های اجتماعی دچار مشکل کنند.

💔 انتقادهای مداوم یا سرزنش‌ها:

انتقادهای مداوم و سرزنش‌های مکرر می‌تواند به شدت باعث ایجاد احساس نقص و شرم در فرد شود. کودکانی که به طور مداوم از سوی والدین یا معلمان سرزنش می‌شوند یا به دلیل اشتباهات کوچک تحت فشار قرار می‌گیرند، ممکن است به تدریج احساس کنند که هیچ‌گاه به اندازه کافی خوب نیستند. این انتقادات می‌توانند در درازمدت موجب شوند که فرد باور کند که در درون خود عیب‌ها و نقص‌هایی دارد که نمی‌تواند آنها را اصلاح کند و احساس شرم در او رشد کند.

👀 مقایسه مداوم با دیگران:

کودکانی که به طور مرتب با دیگران مقایسه می‌شوند، احساس می‌کنند که همیشه در جایگاه پایین‌تری قرار دارند و این مقایسه‌ها به تدریج به باورهایی درباره نقص‌های درونی تبدیل می‌شود. برای مثال، اگر والدین یا معلمان کودک را به طور مداوم با دیگران مقایسه کرده و او را به دلیل عملکرد ضعیف‌تر سرزنش کنند، کودک ممکن است احساس کند که همیشه از دیگران عقب‌تر است و هیچ‌گاه نمی‌تواند به استانداردهای اجتماعی برسد. این مقایسه‌ها ممکن است باعث ایجاد تصوری از خود به عنوان فردی ناقص شود که لایق محبت و موفقیت نیست.

👨‍👩‍👧‍👦 مشکلات خانوادگی و ارتباطات ناسالم:

رابطه‌های ناسالم در خانواده، مانند طلاق والدین، اختلافات شدید میان والدین، یا ارتباطات سرد و بی‌محبت می‌تواند تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری طرحواره نقص و شرم بگذارد. کودکانی که در چنین محیط‌هایی رشد می‌کنند ممکن است احساس کنند که شایستگی محبت و توجه را ندارند و همین احساس در دوران بزرگسالی در آنها باقی می‌ماند. چنین تجربه‌هایی می‌تواند به طور خاص باعث تقویت احساس گناه و نقص در فرد شود.

🚶‍♂️ تنهایی و بی‌توجهی اجتماعی:

افرادی که در دوران کودکی یا نوجوانی از حمایت اجتماعی کافی برخوردار نبوده‌اند یا احساس تنهایی کرده‌اند، ممکن است به تدریج احساس کنند که نقص‌هایی دارند که باعث می‌شود دیگران از آنها دوری کنند. این احساسات از کودکی تا بزرگسالی ممکن است به شکل طرحواره نقص و شرم در فرد باقی بماند. کسانی که از روابط عاطفی و اجتماعی حمایت کافی نداشته‌اند، ممکن است احساس کنند که به خاطر نقص‌های درونی نمی‌توانند روابط سالم و عمیق برقرار کنند.

⚖️ الگوهای تربیتی سخت‌گیرانه و کمال‌گرایی افراطی:

والدینی که استانداردهای غیرواقعی برای فرزندان خود تعیین می‌کنند و هیچ‌گاه راضی به کمترین موفقیت‌ها نیستند، ممکن است باعث شوند که کودک باور کند که هیچ‌گاه به اندازه کافی خوب نیست. این نوع تربیت می‌تواند موجب شکل‌گیری کمال‌گرایی افراطی و احساس نقص در فرد شود. فردی که تحت فشار کمال‌گرایی قرار دارد، معمولاً خود را هرگز موفق یا شایسته نمی‌بیند و احساس می‌کند که هرگز به انتظارات دیگران نمی‌رسد.

💔 تحقیر و سوءاستفاده عاطفی:

کودکانی که در معرض تحقیر یا سوءاستفاده عاطفی قرار دارند، ممکن است احساس کنند که چیزی در درونشان اشتباه است و در نتیجه دچار احساس شرم و نقص شوند. سوءاستفاده‌های عاطفی می‌توانند شامل تحقیرهای لفظی، تهدید به طرد شدن یا نادیده گرفتن نیازهای عاطفی کودک باشند. این نوع سوءاستفاده‌ها می‌تواند تأثیرات عمیق و بلندمدتی بر عزت‌نفس کودک بگذارد و موجب شکل‌گیری طرحواره نقص و شرم در او شود.

🌍 تجربیات منفی اجتماعی و فرهنگی:

شرایط اجتماعی و فرهنگی نیز می‌تواند تأثیر زیادی در شکل‌گیری طرحواره نقص و شرم داشته باشد. برای مثال، افراد در جوامعی که به شدت بر معیارهای زیبایی، موفقیت‌های شغلی یا مالی تأکید دارند، ممکن است احساس کنند که به دلیل عدم تطابق با این معیارها نقص دارند. این احساس نقص می‌تواند در صورتی که فرد در چنین جوامعی رشد کرده باشد، به شکلی عمیق و پایدار در شخصیت فرد باقی بماند.

🔍 نشانه‌های طرحواره نقص و شرم

1. احساس بی‌ارزشی و ناتوانی در روابط اجتماعی

افرادی که تحت تأثیر طرحواره نقص و شرم هستند، به طور مداوم احساس می‌کنند که چیزی در درونشان اشتباه است و نمی‌توانند روابط عمیق و سالم با دیگران برقرار کنند. این افراد معمولاً فکر می‌کنند که لایق محبت و توجه نیستند و همین باور باعث می‌شود که از ارتباطات نزدیک اجتناب کنند. در روابط کاری، دوستی‌ها یا روابط عاشقانه، آنها معمولاً از ترس طرد شدن یا قضاوت شدن، از نشان دادن خود واقعی‌شان خودداری می‌کنند.

مثال:

فردی که همیشه احساس می‌کند در موقعیت‌های اجتماعی ضعیف است، ممکن است در جمع‌ها احساس اضطراب کند و ترجیح دهد به جای برقراری ارتباط، در کنار دیگران بی‌صدا بماند. حتی در محیط‌های شغلی، ممکن است از پذیرفتن مسئولیت‌های جدید بترسد، چون باور دارد که به اندازه کافی خوب نیست.

2. ترس از طرد شدن و قضاوت دیگران

این افراد اغلب به شدت از طرد شدن و قضاوت منفی توسط دیگران می‌ترسند. آنها ممکن است خود را در موقعیت‌هایی که نیاز به ابراز عقیده یا احساسات دارند، ناتوان ببینند و از ترس قضاوت منفی یا طرد شدن، از این موقعیت‌ها اجتناب کنند. این ترس می‌تواند آنها را از گرفتن تصمیمات مهم یا مشارکت در فعالیت‌های گروهی باز دارد.

مثال:

فردی که در یک جلسه کاری شرکت کرده است، به شدت از این می‌ترسد که نظراتش مورد انتقاد قرار بگیرد، بنابراین هیچ نظری نمی‌دهد، حتی اگر ایده‌ای مفید داشته باشد. این ترس از طرد شدن به دلیل باور به نقص در درون خود است.

3. اضطراب و احساس گناه مزمن

افرادی که طرحواره نقص و شرم را تجربه می‌کنند، معمولاً به احساس گناه دائمی دچار هستند. آنها به طور مداوم احساس می‌کنند که کاری اشتباه انجام داده‌اند و باید جبران کنند. این احساسات گناه می‌تواند منجر به اضطراب، افسردگی و کاهش اعتماد به نفس شود. این افراد ممکن است نسبت به دیگران بیش از حد انتقادگر باشند، زیرا تصور می‌کنند که هیچ‌گاه به اندازه کافی خوب نیستند.

مثال:

فردی که از اینکه در یک پروژه کاری تأخیر داشته، دچار احساس گناه شدید می‌شود. حتی اگر در نهایت پروژه به خوبی انجام شود، او همچنان خود را مقصر می‌داند و نمی‌تواند از دستاوردهای خود لذت ببرد. احساس گناه و اضطراب دائمی در او ریشه دوانده است.

4. کمبود اعتماد به نفس و کمال‌گرایی افراطی

افرادی که تحت تأثیر طرحواره نقص و شرم هستند، به دلیل باور به ناتوانی در خود، معمولاً اعتماد به نفس پایینی دارند. این افراد ممکن است به دنبال کمال‌گرایی افراطی باشند تا نشان دهند که قادر به انجام کارها به بهترین شکل ممکن هستند. این کمال‌گرایی می‌تواند موجب شود که آنها خود را همواره تحت فشار قرار دهند و هیچ‌گاه از دستاوردهای خود راضی نباشند.

مثال:

یک فرد در محیط کار ممکن است برای ارائه یک گزارش، ساعت‌ها وقت بگذارد و حتی وقتی که گزارش تمام شده و رضایت‌بخش است، همچنان فکر کند که می‌تواند بهتر باشد. این کمال‌گرایی به دلیل باور به نقص در خود است، که او را مجبور می‌کند همیشه بهترین باشد، حتی زمانی که به نظر می‌رسد کافی است.

5. احساس شرم و ناتوانی در پذیرش محبت

افرادی که این طرحواره را تجربه می‌کنند، معمولاً در پذیرش محبت و تأیید دیگران مشکل دارند. آنها احساس می‌کنند که اگر دیگران آنها را دوست داشته باشند یا تأیید کنند، به این دلیل است که دیگران نمی‌دانند که آنها در درون خود احساس شرم و نقص دارند. این افراد ممکن است از نشان دادن محبت به دیگران نیز خودداری کنند، زیرا باور دارند که در نهایت به خاطر ویژگی‌های منفی خود طرد خواهند شد.

مثال:

فردی که در زندگی عاشقانه خود احساس شرم می‌کند، وقتی همسرش به او ابراز محبت می‌کند، ممکن است شک کند و فکر کند که همسرش فقط به خاطر ترحم یا اجبار او را دوست دارد، نه به دلیل ویژگی‌های مثبت او. این احساس منفی باعث می‌شود که او از رابطه صمیمی‌تر و عاطفی‌تر خودداری کند.

6. تمایل به انزوا و دوری از روابط عاطفی

افراد با طرحواره نقص و شرم معمولاً از روابط نزدیک و عاطفی اجتناب می‌کنند. آنها می‌ترسند که در این روابط خود را در معرض قضاوت و رد قرار دهند. بنابراین، تمایل دارند که خود را از ارتباطات عاطفی و اجتماعی دور نگه دارند تا از احساس شرم و طرد شدن جلوگیری کنند. این تمایل به انزوا می‌تواند به انزوای اجتماعی و عاطفی منجر شود و از رشد شخصی جلوگیری کند.

مثال:

فردی که در یک جمع دوستانه حضور دارد، ممکن است در حالی که به وضوح احساس می‌کند که به جمع تعلق ندارد، به طور عمدی خود را از دیگران دور کند. او به دلیل ترس از قضاوت شدن یا طرد شدن، ترجیح می‌دهد تنها بماند.

7. افزایش حساسیت به اشتباهات و ضعف‌ها

افرادی که طرحواره نقص و شرم دارند، معمولاً نسبت به اشتباهات خود بسیار حساس هستند و احساس می‌کنند که اشتباهات کوچک آنها می‌تواند به فاجعه منجر شود. این حساسیت بالا نسبت به خطاها می‌تواند موجب شود که آنها به طور افراطی خود را سرزنش کنند و همیشه نگران باشند که چگونه دیگران اشتباهاتشان را خواهند دید.

مثال:

فردی که در کار خود اشتباه کوچکی کرده است، ممکن است آن اشتباه را به شدت بزرگ‌ کند و فکر کند که همکاران یا مدیرش او را برای همیشه به خاطر این اشتباه قضاوت خواهند کرد. حتی ممکن است از انجام وظایف جدید خودداری کند تا از ارتکاب اشتباهات بیشتر جلوگیری کند.

🛠 راه‌های درمان طرحواره نقص و شرم

1. درمان شناختی-رفتاری (CBT)

درمان شناختی-رفتاری یکی از مؤثرترین روش‌ها برای درمان طرحواره نقص و شرم است. در این روش، افراد به شناسایی افکار منفی و تحریف‌شده خود پرداخته و تلاش می‌کنند تا آنها را با افکار سالم‌تر و منطقی‌تر جایگزین کنند. افراد یاد می‌گیرند که چگونه احساسات شرم و نقص خود را مدیریت کنند و باورهای منفی درباره خود را به چالش بکشند.

در درمان شناختی-رفتاری، درمانگر به فرد کمک می‌کند تا افکار و رفتارهایی که موجب ایجاد احساس شرم و نقص می‌شوند، شناسایی و تغییر دهد. برای مثال، فرد ممکن است باور کند که "من هیچ‌وقت به اندازه کافی خوب نیستم." درمانگر با استفاده از روش‌های CBT به فرد کمک می‌کند که این باور را به یک فکر منطقی‌تر مانند "من ممکن است در بعضی زمینه‌ها نیاز به پیشرفت داشته باشم، اما این به معنای بی‌ارزشی من نیست" تغییر دهد.

مثال:

یک فرد که همیشه احساس می‌کند در روابط خود ناکام است و به اشتباه باور دارد که لایق عشق نیست، می‌تواند با درمان شناختی-رفتاری، باورهای منفی خود را بررسی کرده و شروع به یادگیری چگونگی تغییر آن‌ها کند.

2. آگاهی از احساسات و پذیرش خود

افرادی که طرحواره نقص و شرم دارند، معمولاً از مواجهه با احساسات خود اجتناب می‌کنند. یکی از روش‌های درمانی مؤثر برای این افراد، افزایش آگاهی از احساسات و پذیرش آنهاست. در این رویکرد، فرد یاد می‌گیرد که به جای سرکوب احساسات خود، آنها را بپذیرد و بدون قضاوت از آنها عبور کند.

این تکنیک به افراد کمک می‌کند که احساسات شرم، گناه و نقص را به‌جای سرکوب یا نادیده گرفتن، به‌طور سالم بپذیرند و از آنها به‌عنوان یک تجربه طبیعی انسانی استفاده کنند. پذیرش احساسات به فرد این امکان را می‌دهد که بدون ترس از احساس شرم، خود را به‌طور واقعی تجربه کند.

مثال:

اگر فردی از شکست در یک پروژه احساس شرم می‌کند، به‌جای انکار یا فرار از این احساس، می‌تواند آن را بپذیرد و بگوید: "من احساس شرم دارم، اما این فقط یک تجربه موقتی است که می‌تواند مرا قوی‌تر کند."

3. تمرینات ذهن‌آگاهی (Mindfulness)

تمرینات ذهن‌آگاهی می‌توانند به کاهش احساس شرم و نقص کمک کنند. این تمرینات افراد را تشویق می‌کنند که در لحظه حال زندگی کنند و بدون قضاوت به احساسات و افکار خود توجه کنند. این روش می‌تواند کمک کند تا فرد از احساسات منفی خود فاصله بگیرد و آنها را از یک زاویه متفاوت ببیند.

ذهن‌آگاهی به فرد کمک می‌کند که به جای تمرکز بر اشتباهات و ضعف‌ها، به احساسات خود با دیدی بدون قضاوت نگاه کند. این روش می‌تواند موجب شود که فرد از ارزیابی‌های منفی درباره خود فاصله بگیرد و خود را همان‌طور که هست بپذیرد.

مثال:

فرض کنید فردی در یک جمع اجتماعی احساس شرم می‌کند و افکار منفی مانند "مردم من را بی‌ارزش می‌بینند" به ذهنش می‌رسد. در این شرایط، با تمرین ذهن‌آگاهی، او می‌تواند به این افکار توجه کند و آنها را بدون قضاوت رد کند و به جای آن روی تنفس و لحظه حال تمرکز کند.

4. مواجهه با ترس‌ها و چالش‌ها

یکی دیگر از روش‌های مؤثر در درمان طرحواره نقص و شرم، مواجهه تدریجی با ترس‌ها و چالش‌هاست. این روش به افراد کمک می‌کند تا با شرایطی که آنها را به احساس شرم و نقص می‌اندازند، مواجه شوند و یاد بگیرند که این احساسات را می‌توانند مدیریت کنند و از آنها عبور کنند.

در این روش، فرد به‌طور تدریجی خود را در موقعیت‌هایی قرار می‌دهد که احساس شرم و نقص به او دست می‌دهد. این مواجهه تدریجی به فرد کمک می‌کند تا احساسات خود را بهتر کنترل کند و از محدودیت‌های ناشی از این احساسات رهایی یابد.

مثال:

یک فرد که از برقراری ارتباط در جمع می‌ترسد، می‌تواند با حضور در جمع‌های کوچک‌تر شروع کند و سپس به تدریج در جمع‌های بزرگ‌تر شرکت کند. در هر بار حضور، او تجربه‌های جدیدی می‌آموزد که به کاهش احساس شرم او کمک می‌کند.

5. مشاوره و درمان فردی یا گروهی

برای افرادی که احساس نقص و شرم شدید دارند، مشاوره یا درمان فردی یا گروهی می‌تواند یک گزینه مفید باشد. در درمان فردی، فرد با یک درمانگر متخصص کار می‌کند تا به بررسی ریشه‌های این احساسات بپردازد و راه‌های مدیریت آنها را یاد بگیرد. در درمان گروهی، افراد می‌توانند با کسانی که تجربیات مشابهی دارند، ارتباط برقرار کنند و از تجربیات یکدیگر بهره ببرند.

در درمان فردی، درمانگر می‌تواند به فرد کمک کند تا مشکلات مربوط به اعتماد به نفس، احساس بی‌ارزشی و ضعف‌های شخصیتی را شناسایی کند و در مورد راه‌های مواجهه با این مسائل بحث کند. در درمان گروهی، فرد می‌تواند از حمایت و تجارب گروهی بهره‌مند شود که این کمک می‌کند تا احساس ناتوانی در او کاهش یابد.

مثال:

فردی که همیشه احساس می‌کند در روابط اجتماعی ضعیف است، ممکن است با مشاوره فردی یاد بگیرد که این احساسات ریشه در گذشته او دارند و با حمایت از گروه‌های درمانی مشابه، قادر به پذیرش خود و تعامل بهتر با دیگران شود.

6. آموزش و یادگیری مهارت‌های اجتماعی

افراد مبتلا به طرحواره نقص و شرم معمولاً در مهارت‌های اجتماعی ضعیف هستند. آموزش و تمرین مهارت‌های اجتماعی می‌تواند به آن‌ها کمک کند تا روابط خود را تقویت کنند و از احساسات منفی در این روابط کاسته شود.

آموزش مهارت‌های اجتماعی می‌تواند شامل یادگیری چگونگی برقراری ارتباط مؤثر، گوش دادن فعال، مدیریت تعارض‌ها و ایجاد مرزهای سالم در روابط باشد. این مهارت‌ها به فرد کمک می‌کنند تا احساسات خود را در موقعیت‌های اجتماعی بهتر مدیریت کرده و اعتماد به نفس خود را تقویت کند.

مثال:

یک فردی که از ملاقات‌های اجتماعی اجتناب می‌کند، ممکن است در جلسات مشاوره مهارت‌های ارتباطی مانند چگونگی شروع و پایان یک مکالمه، ایجاد اعتماد و بهبود مهارت‌های گوش دادن را بیاموزد. این آموزش‌ها می‌تواند به او کمک کند که کمتر احساس شرم کند و روابط اجتماعی بهتری برقرار کند.

کلام آخر

طرحواره نقص و شرم یکی از عمیق‌ترین و آسیب‌زننده‌ترین طرحواره‌های ناسازگار است که می‌تواند تأثیرات منفی عمیقی بر زندگی فرد داشته باشد. این طرحواره به‌ویژه زمانی شکل می‌گیرد که فرد در دوران کودکی احساس کند که از نظر فیزیکی یا روانی ناقص است و نتوانسته به انتظارات جامعه یا اطرافیان خود برسد. افراد مبتلا به این طرحواره معمولاً درگیر احساسات شدید شرم، گناه و بی‌ارزشی هستند که می‌تواند بر روابط اجتماعی، شغلی و حتی سلامت روان آنها تأثیر منفی بگذارد.

با این حال، خبر خوب این است که این طرحواره قابل درمان است و روش‌های مختلفی مانند درمان شناختی-رفتاری، پذیرش خود، ذهن‌آگاهی و آموزش مهارت‌های اجتماعی می‌توانند به فرد کمک کنند تا از این احساسات رها شود. تمرکز بر تغییر افکار منفی، آگاهی از احساسات خود، و یادگیری روش‌های مؤثر برای تعامل با دیگران می‌تواند به فرد کمک کند تا اعتماد به نفس خود را بازسازی کند و از احساسات شرم و نقص رهایی یابد.

در نهایت، افراد باید بدانند که درمان این طرحواره به زمان، پشتیبانی و اراده قوی نیاز دارد، اما با اقدامات درست و استفاده از روش‌های درمانی مناسب، می‌توانند به یک زندگی شادتر و سالم‌تر دست یابند. بهبود این طرحواره نه‌تنها باعث افزایش عزت‌نفس فرد می‌شود بلکه روابط اجتماعی او را نیز بهبود می‌بخشد و کیفیت زندگی‌اش را ارتقا می‌دهد.

​مثال:

فرض کنید فردی به نام امیر از دوران کودکی به دلیل ظاهر فیزیکی خود و مقایسه‌های مداوم با سایرین احساس شرم می‌کرده و باور داشته که هیچ‌وقت به‌اندازه کافی خوب یا شایسته توجه و محبت دیگران نیست. در بزرگسالی، امیر به دلیل احساس بی‌ارزشی خود، از برقراری ارتباطات اجتماعی و موقعیت‌های شغلی که نیاز به تعامل با دیگران داشت، اجتناب می‌کرد. اما با شروع درمان شناختی-رفتاری، امیر به تدریج توانست باورهای منفی خود را شناسایی و تغییر دهد. او یاد گرفت که احساس شرم و نقص او تنها یک احساس موقتی است و نمی‌تواند او را از زندگی شاد و موفق بازدارد. پس از مدتی، امیر شروع به برقراری ارتباط با دیگران کرد و به تدریج اعتماد به نفس خود را بازسازی کرد.

پژوهش

مطالعه‌ای که در سال 2021 توسط مؤسسه روانشناسی دانشگاه تهران انجام شد نشان داد که افراد مبتلا به طرحواره نقص و شرم که تحت درمان شناختی-رفتاری قرار گرفتند، توانسته‌اند در مقایسه با گروه کنترل، در کاهش احساسات شرم و گناه و همچنین افزایش عزت‌نفس خود پیشرفت قابل توجهی داشته باشند. این پژوهش نشان داد که درمان‌های شناختی می‌توانند به کاهش باورهای منفی مربوط به نقص فردی کمک کرده و موجب بهبود روابط اجتماعی و شغلی افراد شوند.